Rozstanie rodziców nie kończy relacji dziecka z mamą lub tatą. Wręcz przeciwnie – prawo rodzinne zakłada, że dziecko ma prawo do utrzymywania regularnych i stabilnych kontaktów z obojgiem rodziców, niezależnie od tego, z kim mieszka na co dzień. W praktyce jednak kwestie kontaktów często stają się źródłem konfliktów, nieporozumień i postępowań sądowych.
Poniżej wyjaśniamy najważniejsze zasady dotyczące kontaktów z dzieckiem, sposób ich ustalania oraz możliwości działania w przypadku utrudniania spotkań.
Czym są kontakty z dzieckiem?
Kontakty to nie tylko osobiste spotkania. Obejmują one również m.in.:
- wspólne spędzanie czasu,
- zabieranie dziecka poza miejsce zamieszkania,
- rozmowy telefoniczne,
- komunikację przez komunikatory internetowe,
- wiadomości SMS i e-mail,
- kontakty online (np. wideorozmowy).
Prawo do kontaktów przysługuje zarówno rodzicowi, jak i dziecku. Co istotne, kontakty są niezależne od władzy rodzicielskiej. Oznacza to, że nawet rodzic pozbawiony lub ograniczony we władzy rodzicielskiej może mieć prawo do spotkań z dzieckiem.
Jak ustalić kontakty z dzieckiem?
- Porozumienie między rodzicami
Najlepszym rozwiązaniem jest samodzielne ustalenie zasad kontaktów. Rodzice mogą określić m.in.:
- dni i godziny spotkań,
- weekendy i święta,
- wakacje i ferie,
- sposób odbierania dziecka,
- zasady kontaktu telefonicznego.
Dobrą praktyką jest sporządzenie pisemnego porozumienia. Pozwala to uniknąć późniejszych sporów i nieporozumień.
- Mediacja
Jeżeli rodzice nie potrafią dojść do porozumienia, warto rozważyć mediację. Mediator pomaga wypracować rozwiązanie uwzględniające potrzeby dziecka i możliwości obu stron.
W wielu sprawach rodzinnych mediacja pozwala uniknąć długiego i kosztownego procesu sądowego.
- Ustalenie kontaktów przez sąd
Gdy porozumienie nie jest możliwe, konieczne może być złożenie wniosku do sądu rodzinnego.
Sąd bierze pod uwagę przede wszystkim:
- dobro dziecka,
- wiek dziecka,
- więź z rodzicem,
- dotychczasowe relacje rodzinne,
- miejsce zamieszkania rodziców,
- organizację nauki i czasu wolnego dziecka.
Jak wygląda postanowienie sądu?
Im bardziej szczegółowo określone kontakty, tym mniejsze ryzyko konfliktu. W praktyce sąd może wskazać m.in.:
- konkretne dni tygodnia,
- godziny rozpoczęcia i zakończenia spotkań,
- sposób odbioru i odwożenia dziecka,
- podział świąt i wakacji,
- możliwość kontaktów telefonicznych.
Przykład:
Ojciec ma prawo do kontaktów z małoletnim w każdy drugi i czwarty weekend miesiąca od piątku godz. 17:00 do niedzieli godz. 18:00 oraz przez połowę ferii zimowych i dwa tygodnie wakacji letnich.
Czy dziecko może odmówić kontaktów?
To jedna z najczęściej pojawiających się kwestii. Odpowiedź zależy przede wszystkim od wieku i dojrzałości dziecka.
Sąd bierze pod uwagę zdanie małoletniego, jednak nie oznacza to, że dziecko samodzielnie decyduje o kontaktach. Rodzic sprawujący codzienną opiekę powinien wspierać relację dziecka z drugim rodzicem, a nie ją utrudniać.
Jeżeli dziecko stanowczo odmawia spotkań, warto ustalić przyczynę:
- konflikt lojalnościowy,
- wpływ drugiego rodzica,
- lęk,
- wcześniejsze negatywne doświadczenia,
- brak więzi.
W takich sytuacjach pomocna może być opinia psychologa lub OZSS.
Utrudnianie kontaktów – co można zrobić?
Niestety częstym problemem jest niewykonywanie ustalonych kontaktów, np.:
- niewydawanie dziecka,
- odwoływanie spotkań,
- blokowanie rozmów telefonicznych,
- nastawianie dziecka przeciwko drugiemu rodzicowi.
W takiej sytuacji można wystąpić do sądu z wnioskiem o:
- zagrożenie nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej,
- nakazanie zapłaty za naruszenie obowiązków.
Sąd może nałożyć realne konsekwencje finansowe za utrudnianie kontaktów.
Kontakty pod nadzorem
Jeżeli dobro dziecka tego wymaga, sąd może ograniczyć sposób realizacji kontaktów, np. poprzez:
- obecność kuratora,
- obecność drugiego rodzica,
- spotkania w wyznaczonym miejscu,
- zakaz zabierania dziecka poza miejsce pobytu.
Takie rozwiązania stosuje się najczęściej w sytuacjach konfliktowych lub gdy istnieją obawy dotyczące bezpieczeństwa dziecka.
Czy można zmienić ustalone kontakty?
Tak. Kontakty mogą zostać zmienione, jeżeli zmieniły się okoliczności, np.:
- dziecko rozpoczęło naukę,
- rodzic przeprowadził się do innego miasta,
- zmienił się system pracy,
- pojawiły się problemy wychowawcze,
- dziecko dorosło i ma inne potrzeby.
Sąd zawsze bada aktualne dobro dziecka, dlatego wcześniejsze postanowienie nie jest niezmienne.
Najczęstsze błędy rodziców
W praktyce sporów o kontakty często pojawiają się te same problemy:
- wykorzystywanie dziecka w konflikcie między rodzicami,
- uzależnianie kontaktów od płacenia alimentów,
- przekazywanie dziecku szczegółów konfliktu,
- utrudnianie rozmów telefonicznych,
- brak elastyczności i współpracy.
Warto pamiętać, że konflikty rodziców bardzo silnie wpływają na psychikę dziecka i jego poczucie bezpieczeństwa.
Podsumowanie
Kontakty z dzieckiem powinny przede wszystkim służyć budowaniu i utrzymywaniu relacji rodzinnej. Zarówno rodzice, jak i sąd powinni kierować się dobrem dziecka, a nie wzajemnym konfliktem.
Im bardziej precyzyjne i spokojnie wypracowane zasady kontaktów, tym większa szansa na uniknięcie dalszych sporów i stresu dla dziecka.
W przypadku problemów z ustaleniem lub wykonywaniem kontaktów warto skorzystać z pomocy adwokata specjalizującego się w prawie rodzinnym. Zapraszam do kontaktu!